Archibald Leitch – de handtekening van de meester

Archibald Leitch. Niet een naam die bij de meeste direct een ‘aha-erlebnis’ geeft. En toch is Archibald Leitch een iconische sleutelpersoon in het Londense voetbal. Zonder Archibald Leitch geen Stamford Bridge. Geen Selhurst Park. Geen Craven Cottage. En had het voormalig Highbury nooit bestaan. Zonder de handtekening van ‘Engineering Archie’ had het voetbal in Londen nooit hetzelfde geweest.

Foto gegenereerd met AI.

Voor de liefhebber is Archibald Leitch daarom een naam om nooit meer te vergeten. In een stad waar geschiedenis en modern hand in hand gaan, staat de naam Archibald Leitch synoniem voor de uitstraling van het Britse voetbal. Zijn ontwerpen zijn een eerbetoon aan een tijdperk waarin voetbal meer was dan een spel. Voetbal was en is een levensstijl. Leitch gaf de Londense stadions hun ziel, en dat is een erfenis die nooit zal verdwijnen.

Archibald Leitch tour

In dit hoofdstuk van het boek Voetbalstad Londen neem ik je mee op de enige echte en originele ‘Archibald tour’ langs de mooiste pareltjes in de stad. Neem de tijd voor deze unieke tour. Ontdek waarom het eeuwig zonde is dat oude stadions worden afgebroken en vervangen door nieuwe. Ik geef je tips over hoe te reizen, de unieke karakteristieken van de stadions en alles wat je verder moet weten om het optimale uit jouw trip te halen.

Wie is Archibald Leitch?

Maar voordat we naar de tour gaan, vertel ik jou natuurlijk eerst wat meer over deze beroemde architect. Archibald Leitch werd geboren in 1865 in Glasgow. Leitch begon zijn architectonische carrière niet in de sportwereld, maar als ingenieur in de industrie. Een allesbepalende eerste carrièrestap die zijn stadionontwerpen uniek maken. Stadions van de hand van de meester kenmerken zich door het gebruik van robuuste materialen zoals staal en beton.

Leitch ‘s eerste stap in de voetbalwereld kwam al vrij snel na een veelbelovende start in het ontwerpen van industriële panden. Zijn ontwerpen vielen in de smaak en in 1899 werd hij ingehuurd om het stadion van zijn club, Rangers FC in Glasgow, te ontwerpen. Nog steeds is het stadion van de Schotse topclub intact en zie je daar de unieke hand van Leitch terug. Na Rangers FC was zijn naam definitief gevestigd en was dit de start van een lange carrière in de sportarchitectuur. Waarbij hij uiteindelijk meer dan dertig stadions in het Verenigd Koninkrijk ontwierp, inclusief een aantal in Londen.

Vandaag de dag nog steeds zichtbaar

De Schotse architect Leitch heeft een onuitwisbaar stempel gedrukt op de manier waarop voetbalstadions werden ontworpen. De handtekening van de meester is vandaag de dag nog steeds zichtbaar. Zijn unieke combinatie van robuustheid en elegantie gaf elk stadion een eigen karakter, en zijn oog voor detail zorgde ervoor dat stadions niet alleen functioneel waren, maar ook visueel indrukwekkend.

Wat Leitch zo bijzonder maakte, was zijn vermogen om stadions te ontwerpen die de tijd trotseerden. Stadions die tot op de dag van vandaag met liefde worden herinnerd, zelfs als ze fysiek niet meer bestaan. De grote vraag is: wat maakt zijn werk in Londen dan zo bijzonder, en wat is daar vandaag de dag nog van terug te zien? Laten we een kijkje nemen.

De Archibald Leitch-tour

Voor deze unieke zelf ontwikkelde tour raad ik je aan om lekker vroeg op de dag aan de tour te beginnen. En hier echt wel een flink aantal uur voor uit te trekken. Neem de tijd om de stadions te bekijken. De historie te voelen. De unieke details van ieder afzonderlijk stadion in je op te nemen. En bereid je voor op een dagje reizen en veel stappen. We gaan van zuid naar west om uiteindelijk in Noord-Londen te eindigen.

Selhurst Park – een toonbeeld van volkscultuur

We beginnen de Archibald Leitch tour in Zuid Londen op Selhurst Park. Thuishaven van Crystal Palace. Een echt klassiek Engels stadion dat in een kuil ligt met een aantal Asymmetrische losse tribunes. Van buiten lijkt het niet heel imposant, maar schijn bedriegt.

Hoewel Selhurst Park niet zijn bekendste werk is, is dit een klassiek voorbeeld van hoe Leitch tegen stadions aankeek. Selhurst Park heeft enerzijds de functionaliteit, is ‘hufterproof’ en heeft tegelijkertijd de charme van een uniek stadion met supporters dicht op het veld. Zijn invloed is nog steeds goed zichtbaar in de klassieke tribunestructuren en de buitengevel. Met stalen balken en bakstenen details die je het nostalgische gevoel van een klassiek stadion geven.

Het stadion toont in alles voetbal als een volkscultuur. Met tribunes die los van elkaar staan maar ook weer duidelijk één geheel vormen. De authentieke sfeer op wedstrijddagen van The Eagles, waarin historie en passie samenkomen, is daarmee ook een blijvend eerbetoon aan Leitch. Zijn erfenis leeft voort in Selhurst Park en de harten van de Palace-fans.

White Hart Lane – De trots van Noord-Londen

Vanaf Selhurst Park crossen we daarna in ruim een uur dwars door Londen richting Noord Londen. Onderweg naar The Spurs. Helaas niet meer om het oude stadion van Tottenham Hotspur te bekijken. Een klassiek Engels stadion waar Archibald Leitch betrokken bij was toen het stadion in de jaren 1909-1934 werd uitgebreid. De tribunes van White Hart Lane waren typerend voor Leitch ‘s stijl, met hun kenmerkende stalen overkappingen en balustrades. Die en praktisch waren en vooral een unieke aanblik gaven van het stadion.

In 2017 werd het voormalig White Hart Lane gesloopt om plaats te maken voor het hypermoderne Tottenham Hotspur Stadium. En daarmee lijkt Leitch ‘s nalatenschap verloren gegaan. Maar gelukkig is de erfenis van Leitch in enkele elementen in het nieuwe stadion verwerkt.

Zoals bijvoorbeeld de historische koperen haan die op de West Stand van White Hart Lane stond. Deze is zorgvuldig gerestaureerd en prijkt nu bovenop het nieuwe stadion. Een fraai eerbetoon aan de rijke geschiedenis van de club en de architect die hielp die geschiedenis vorm te geven.

Wist je trouwens dat het nieuwe Tottenham Hotspur Stadium gebouwd is op de historische grond van White Hart Lane? Enkele meters lager dan het nieuwe stadion liggen nog steeds de funderingen van het oude stadion. Een plaquette maakt duidelijk dat je op unieke grond staat.

En ook in de stadiontours is meer dan voldoende aandacht voor foto- en beeldmateriaal van het oude stadion en de unieke karakteristieken. Je kan als liefhebber je hart ophalen en toch nog volop genieten van hoe het oude White Hart Lane in volle glorie eruit heeft gezien. Zo blijft het cultureel erfgoed en de handtekening van Archibald Leitch ook in Noord Londen voor altijd bewaard.

Highbury Stadium – Een Art Deco meesterwerk

Na een bezoek aan het hypermoderne Tottenham Hotspur Stadium vervolg je de route op weg naar een wel heel bijzonder ‘stadion’. Een stadion tussen aanhalingstekens, maar daarover zo dadelijk meer. Onderweg naar Arsenal. De eeuwige aartsrivaal van Tottenham Hotspur. Niet voor het Emirates Stadium. Maar voor een flatcomplex. Ook van de hand van de meester.

We zijn namelijk onderweg naar Highbury. Misschien wel het meest iconische van alle Leitch-ontwerpen in Londen. Arsenals oude thuishaven, Highbury Stadium. Leitch werd gevraagd om de East Stand te ontwerpen, die in 1936 werd geopend. Deze tribune is een prachtig voorbeeld van de Art Deco-stijl met strakke lijnen en symmetrische vormen. Een stadion dat daarmee destijds revolutionair was in stadionarchitectuur.

Wat Highbury Stadium zo uniek maakte, was de manier waarop Leitch functionaliteit combineerde met esthetiek. De gevel van de East Stand was niet alleen een indrukwekkend gezicht, maar ook een technisch wonder. Met state-of-the-art faciliteiten voor die tijd.

Hoewel Arsenal in 2006 verhuisde naar het moderne Emirates Stadium, leeft Highbury voort als een appartementencomplex. Waarbij de oorspronkelijke gevels van de East Stand en de West Stand bewaard zijn gebleven. Het stadion is getransformeerd, maar Leitch ‘s visionaire ontwerp blijft  voor altijd zichtbaar in de iconische buitenmuren. Om de unieke kenmerken van dit ‘stadion’ te benadrukken is een apart hoofdstuk aan dit unieke stadion besteed waarin het verhaal achter het Highbury Stadium wordt beschreven.

Craven Cottage – Het begin van Leitch ‘s invloed in Londen

Je sluit de route af in West Londen. Na een mooie wandeling van een half uurtje eindig je de route in stijl bij het meest karakteristieke en authentieke stadion van deze tour. Bestemming Craven Cottage. Thuishaven van Fulham FC. Een van de bekendste Leitch’ ontwerpen in Londen. In 1905 ontwierp Leitch de hoofdtribune en het paviljoen van dit stadion. Deze structuren, met hun karakteristieke rode bakstenen gevels en klassieke details, zijn nog steeds in gebruik en worden beschouwd als monumentale bouwwerken.

Craven Cottage, de iconische thuishaven van Fulham FC aan de Thames. Hoewel het stadion al bestond toen Leitch werd ingehuurd, werd hij gevraagd om de tribunes te herontwerpen en uit te breiden. Zijn toevoeging, de Johnny Haynes Stand, is een van de meest bekende en favoriete tribunes in Engeland. De Johnny Haynes Stand, vernoemd naar één van de grootste spelers uit de historie van de club, is tot op de dag van vandaag nog grotendeels hetzelfde.

De bakstenen gevel en de elegante overkapping met de klassieke Leitch-balustrades zijn typische kenmerken van de Leitch-handtekening. Wat Craven Cottage zo uniek maakt, is de mooie combinatie tussen oud en nieuw. De charme van het originele stadion blijft behouden, maar het stadion van The Cottagers voldoet wel aan alle moderne eisen en biedt voldoende comfort. Daarmee is Craven Cottage de perfecte afsluiting van deze Tour en een absolute ‘must-see’.

De complete tour

Wil jij weten welke unieke Londense pareltjes nog meer de handtekening van de meester dragen? Hoe je bij deze stadions komt? En welke bezienswaardigheden onderweg nog meer interessant zijn? Het volledige artikel, en nog veel meer mooie artikelen over dé voetbalhoofdstad van Europa, zoals over Hackney Marshes, lees je in het boek Voetbalstad Londen. Dit boek bestel je nu via de website www.voetbalstadlonden.nl (van Pitch Experience) of stuur een mail naar [email protected].