De Schotse voetbalbond heeft tegen Celtic en Rangers allebei een tuchtklacht ingediend na de ongeregeldheden rond de bekerkwartfinale op Ibrox van 8 maart. Aanleiding is een onafhankelijk onderzoek dat concludeert dat de avond op een haar na uitliep op een massale gewelddadige confrontatie. Beide clubs moeten zich op 13 augustus verantwoorden.

De tuchtklachten zijn identiek en draaien om regel 37 van de bond, die gaat over orde, veiligheid en onaanvaardbaar gedrag. De regel raakt aan het beleid van clubs en aan de vraag of zij genoeg doen om supporters aan te pakken die over de schreef gaan.

Wat er gebeurde

Celtic won de kwartfinale na strafschoppen en ging later ook met de beker naar huis. Na de beslissende penalty kwamen bezoekende supporters het veld op om te vieren. Thuissupporters zochten daarop de confrontatie, waarna over en weer vuurwerk werd gegooid. Er vielen gewonden onder politie en stewards. Zeker 37 mensen werden aangehouden.

Reviewleider Mark Blackbourne, die vier maanden aan het rapport van 37 pagina’s werkte, noemt verdrukkingsgevaar een reëel en voorzienbaar risico. Dat speelde vooral rond de toegangscontrole bij de Broomloan Road, waar supporters langs politie en stewards drongen. Het rapport stelt ook dat ultragroepen een invloed uitoefenen op clubs en de bredere achterban die niet in verhouding staat tot hun omvang. Geïnterviewden beschreven sommige groepen in bewoordingen die normaal eerder met georganiseerde misdaad worden geassocieerd.

Het rapport maakt wel onderscheid tussen beide kanten. De ultras van Celtic betraden het veld uit vreugde. De beweging van de Union Bears richting het veld noemt Blackbourne reactionair, confronterend en ronduit bedreigend. Tegelijk schrijft hij dat de veldbestorming door enkele honderden Celtic-supporters volstrekt onvergeeflijk was.

Opvallend is ook wat het rapport over de autoriteiten zegt. Ervaren agenten gaven aan doodsbang te zijn om ooit nog een wedstrijd op Ibrox te draaien. Blackbourne noemt dat zelf diep verontrustend. Ook constateert hij dat er geen onafhankelijk extern toezicht bestaat op de draaiboeken van de clubs en Police Scotland bij risicowedstrijden.

Zwaardere straffen op tafel

Het huidige sanctiestelsel houdt volgens het rapport individuen aansprakelijk, maar houdt clubs grotendeels buiten schot. Dat levert te weinig prikkel op om het probleem aan te pakken. Blackbourne pleit voor een sanctiestelsel waarin directe straffen zwaarder wegen, met een rollende periode van drie jaar en een duidelijke escalatieladder. Daarbij moet het sluiten van een vak de standaardreactie kunnen worden op een bevestigd incident, en kan bij herhaling zelfs het sluiten van een heel stadion in beeld komen.

De bond zelf komt er niet best vanaf. Die zou de bevoegdheden hebben om harder op te treden, maar ervoor kiezen die niet te gebruiken. Het rapport noemt de bond te bescheiden en te inconsistent.

Bondsdirecteur Ian Maxwell laat weten samen met de competitieorganisatie, de clubs, de politie en de Schotse regering te willen voorkomen dat dit zich herhaalt. Een onafhankelijke tuchtcommissie buigt zich over het rapport.

Beide clubs zijn het er niet mee eens

Rangers stelt veiligheidsbezwaren te hebben aangekaart, maar te horen te hebben gekregen dat de competitieregel over kaartverdeling gewoon zou worden toegepast. De club vindt dat het rapport die beslissing te beperkt heeft onderzocht en zegt het draaiboek voor de wedstrijd wezenlijk te hebben aangescherpt. Over de toekomst is Rangers duidelijk: er zijn geen plannen om terug te gaan naar de oude aantallen uitkaarten.

Celtic reageert bij monde van interim-voorzitter Brian Wilson, die zegt dat de club niet wegloopt voor kritiek. Hij noemt de eerste betreding van het veld door een klein aantal supporters niet gewelddadig en op zichzelf geen groot of bedreigend incident. Wat daarna volgde, ziet hij anders. Wilson wijst op een deel van het thuispubliek dat volgens hem gemaskerd was en wapens bij zich droeg, en op aanvallen op supporters en personeel van Celtic. Hij zegt zich te blijven verbazen over de vraag waarom het advies van de gemeentelijke veiligheidscommissie van Glasgow hogerop binnen Police Scotland is teruggedraaid.

De context die het verhaal kantelt

Dit was de eerste Old Firm sinds 2018 met weer ruim achtduizend uitsupporters op Ibrox. Celtic kreeg 8.042 kaarten voor de Broomloan Stand. Volgens het rapport verhoogde dat het risicoprofiel aanzienlijk. Wie wel eens in Glasgow was op zo’n dag weet tegelijk wat een vol uitvak met deze stad doet.

Om te begrijpen waarom dat gevoelig ligt, moet je terug naar 2018. Traditioneel kregen beide clubs over en weer meer dan zevenduizend kaarten. Rangers bracht dat aantal in dat jaar eenzijdig terug naar zo’n achthonderd, met een verwijzing naar de verkoop van seizoenkaarten. Celtic deed vrijwel meteen hetzelfde. Sindsdien schommelde de toewijzing tussen kleinere aantallen en helemaal niets, in een reeks tegenzetten over en weer.

Schotland heeft daarnaast een geschiedenis met wetgeving die zich specifiek op supporters richt. De Offensive Behaviour at Football and Threatening Communications (Scotland) Act uit 2012 werd in maart 2018 weer ingetrokken, na jarenlange campagne van de koepel Fans Against Criminalisation. In 2013 gingen daarvoor duizenden supporters de straat op in Glasgow. Aanhang van Celtic en Rangers stond daarin zeldzaam genoeg naast elkaar.

Dat gevecht speelt bovendien nu alweer. Twee weken voor dit rapport maakte de Schotse regering bekend dat stadionverboden breder inzetbaar moeten worden bij pyro, veldbestormingen en het gooien van voorwerpen. Van de respondenten die zich in de consultatie over die verruiming uitspraken, was 76 procent tegen. Ook daar was de veldbestorming op Ibrox de directe aanleiding.

Wie betaalt de rekening?

Aan de ernst van die avond valt weinig af te dingen. Zevenendertig aanhoudingen, gewonde stewards en agenten en een reëel risico op verdrukking zijn geen kleinigheden. Wie dat wegwuift, doet supporterscultuur geen dienst.

Toch valt op waar de gevolgen terechtkomen. De eerste keer in jaren dat er weer een echt groot uitvak was bij deze derby, wordt nu opgevoerd als risicofactor. Rangers heeft al laten weten niet terug te willen naar de oude aantallen. Dat betekent dat de uitkomst van deze avond vooral gedragen dreigt te worden door de gewone uitsupporter, die geen vuurwerk gooide en het veld niet op ging, maar wel zijn plek kwijtraakt.

Datzelfde geldt voor het sluiten van vakken en stadions. Het klinkt daadkrachtig, maar het treft per definitie duizenden mensen die niets deden. Precies dat bezwaar bracht Schotse supporters een decennium geleden op de been tegen de wet uit 2012, en toen kreeg de tegenstand uiteindelijk gelijk.

Bovendien komt het bovenop iets dat er al lag. De verruiming van de stadionverboden was twee weken eerder al aangekondigd, met dezelfde avond als aanleiding. Een supporter kan dus een verbod krijgen, en het vak waar hij stond kan daarnaast dicht. Twee lagen straf uit één wedstrijd, terwijl de organisatorische fouten die het rapport zelf benoemt nog nergens een sanctie kennen.

Het meest genegeerde deel van dit rapport is waarschijnlijk het belangrijkste. Blackbourne wijst niet alleen naar supporters, maar ook naar een bond die zijn eigen bevoegdheden niet gebruikt, naar draaiboeken van clubs en politie waar niemand onafhankelijk naar kijkt, en naar een veiligheidsadvies dat ergens hogerop is overruled. Dat zijn organisatorische fouten. Die los je niet op door een vak te sluiten.

De vraag die daarmee op tafel ligt, is of Schotland deze keer verder komt dan de makkelijkste route. Een supporterscategorie aanpakken is snel geregeld en levert zichtbaar resultaat op. De eigen organisatie op orde brengen kost meer en levert minder krantenkoppen op.