The Busby Babes – zij die nooit meer thuiskwamen

Tragedies. Ze kenmerken als geen ander het Britse voetbal. Naast de vele hoogtepunten en mondiale successen zijn vooral ook de tragische gebeurtenissen die een club, stad en stadion kleur en karakter geven. Momenten die voor altijd bijblijven. En die in één klap de ziel van een club bepalen. Momenten die supporters, maar ook rivalen (al is het maar voor even), samenbrengt. Zo ook in Manchester. Zelfs als dit al bijna zeventig jaar geleden is. The Busby Babes kwamen nooit meer thuis. De herinnering blijft. In dit artikel neem ik je mee naar het jaar 1958, naar een tragische gebeurtenis die allesbepalend is gebleken in de geschiedenis van Manchester United.

De dag die alles veranderde

Donderdag 6 februari 1958. Het is koud. Sneeuw en ijzel teisteren de luchthaven van München. Na twee mislukte pogingen blijkt de derde poging van de Airspeed Ambassador van British Airways om klokslag 15.04 uur fataal. Bij de laatste poging glijdt het toestel van de baan, breekt in stukken en vliegt daarna deels in brand. Aan boord 44, vooral jonge en beloftevolle, spelers van United, staf en journalisten. Een groot deel zal nooit meer thuiskomen. Een tragische gebeurtenis die voor altijd de voetbalwereld zal veranderen.

In het stadionmuseum van Old Trafford sta je oog in oog met levensgrote foto’s van de vliegramp die alles veranderde (bron: Manchester United Museum)

In het toestel van British European Airways zitten “The Busby Babes”. Het jonge, vol bravoure en onbevreesde Manchester United van succesmanager Matt Busby. Ze zijn op weg naar huis, terug uit Belgrado, waar ze nog maar net de halve finale van de Europa Cup I hebben bereikt. Het elftal barst van talent en belofte. Dit team was klaar om de (voetbal)wereld te veroveren.

Stilte die verandert in vuur en rook

Het is even na 15.00 uur in de middag als de Airspeed Ambassador op het vliegveld München-Riem wil opstijgen. Bestemming Manchester Airport. Aan boord het sterrenensemble van The Reds, enkele journalisten en wat overige personen die onderdeel uitmaken van het reisgezelschap van United. De weersomstandigheden zijn dramatisch. Sneeuw. IJzel. De landingsbaan glad. Verre van ideale omstandigheden om te vliegen. Uit de ooggetuigenverklaringen van meerdere overlevenden blijkt later dat de sfeer in het vliegtuig voor het opstijgen gespannen was. Onrust. Angst. Had een extra nacht in München niet beter geweest?

Toch besluit de piloot, Captain James Barter Thain, om de Airspeed Ambassador van British Airways, de lucht in te sturen. Twee pogingen mislukken vanwege problemen met het motorvermogen. En toch kiest Thain voor een derde poging. Een fatale keuze. Zo zal blijken. Het vliegtuig komt op de gladde landingsbaan moeizaam op gang, maar zal nooit op snelheid raken. Het vliegtuig schiet door, raakt een hek en een huisje aan het einde van de baan. Het vliegtuig breekt in stukken, voor even wordt het stil. En donker. De stilte verandert in paniek. Het donker in vuur en rook.

I knew something was wrong with the speed. We were not getting what we needed. I tried to lift her, but she wouldn’t fly.

Aldus captain James Barter Thain (1969).

De gevolgen zijn desastreus. In totaal 21 passagiers overleven de vliegramp niet. Onder hen acht spelers en drie stafleden van Manchester United. Jong. Ambitieus. De (voetbal)wereld lag aan hun voeten. In één klap is het voorbij. Iets waar de overlevenden, waaronder Sir Bobby Charlton, hun leven lang mee moeten worstelen.

Publiekelijk aan de schandpaal

Eén van de overlevenden is Captain Thain. Slechts minimale verwondingen houdt hij over aan de crash. Al snel wordt hij aangewezen als de schuldige. Ontslag volgt. Publiekelijk aan de schandpaal genageld. Het zal maar liefst elf jaar duren voordat, na nieuw technisch onderzoek, Thain alsnog vrijgesproken wordt. De oorzaak was ‘slush’ (natte sneeuw) op de baan, die de snelheid van het vliegtuig verminderde. Vrijgesproken of niet, de tragedie blijft tot zijn dood in 1975 aan hem kleven.

Waarom waren zij daar

De grote vraag is waarom waren zij daar? Het Manchester United van manager Matt Busby had in Belgrado met 3-3 gelijk gespeeld tegen Rode Ster Belgrado. Een historisch gelijkspel dat genoeg was om als eerste Engelse team ooit de halve finale te bereiken van de Europacup I. De stemming is euforisch. The Busby Babes voelen zich onoverwinnelijk. De youngsters staan op het punt hun grote gelofte in te lossen. En dan is alles in één klap anders.

United speelt nog wel, met een sterk geïmproviseerd elftal, de halve finale. Een team van reserves en jeugdspelers. Met hart en ziel wordt geknokt. Misschien ook wel met het besef dat de legacy van The Busby Babes doorgezet moet worden. Maar het blijkt niet genoeg. AC Milan is over twee wedstrijden te sterk. Bereikt de finale. En verliest daarin van Real Madrid (2-3). Een uitslag en statistiek die er uiteindelijk ook helemaal nooit meer toe zal doen.

De klok

Manchester rouwt. De dag van 6 februari 1958 gaat de boeken in als één van de donkerste dagen van United. En van het Engelse voetbal. De tijd staat vanaf dat moment voor altijd ‘stil’ in Manchester. Letterlijk. Zichtbaar en voelbaar voor iedereen. Op de buitengevel van Old Trafford, naast de ingang van The Munich Tunnel, hangt een grote klok. Maar niet één met de actuele tijd. De klok blijft voor altijd staan op 15.04 uur. Met het ijzingwekkende onder- en bovenschrift Feb 6th, 1958 Munich. Als blijvend eerbetoon aan “The Flowers of Manchester”.

Koude rillingen

De gebeurtenissen in München. De ijzige leegte die achterblijft. De herinnering. De glorie in de jaren die volgen. Je moet haast van steen zijn wil dit verhaal je niet raken. En toch kan het nog een slagje intenser. Dat The Busby Babes een cruciale positie innemen in de geschiedenis van United blijkt overal. De stadionklok. De beelden in het stadionmuseum. Maar vooral ijzingwekkend tastbaar en zichtbaar in The Munich Tunnel. Een wandeltunnel onder de East Stand van Old Trafford. Via The Munich Tunnel, de huidige Sir Bobby Charlton Stand, stappen de spelers het veld op. Langs een doorgang die het heden van Manchester United onlosmakelijk verbindt met het trauma van 1958.

In de tunnel wordt uitgebreid stilgestaan bij de vliegramp. De betrokkenen. Spelers. Trainers. Journalisten. De doden krijgen een naam en gezicht. Een wandeling door deze tunnel doe je niet zonder brok in je keel. Lees de namen. De leeftijden. De verhalen over succesvolle carrières die in één klap doorbroken zijn.

Halverwege The Munich Tunnel hangt een foto van The Busby Babes. Het is een willekeurig fotomoment. Spelers, staf en clubleiding poseren vol trots op Old Trafford. Maar juist deze foto maakt de impact van de tragedie diep zichtbaar. Op de ene helft (rechts) de spelers en staf die het ongeluk overleven. De andere helft vindt die dag in München een tragische dood. Een exacte scheiding op de foto, alsof het zo moest zijn. Om koude rillingen over je hele lijf te krijgen.

Bron: foto in The Munich Tunnel

Gedenkplek in München

Ook in München wordt nog altijd actief stilgestaan bij de vliegramp. Opdat we nooit vergeten. Bezoek je de stad München, dan kan je die geschiedenis nog altijd voelen. Dit mag je daarom ook niet overslaan. Op de plek van de ramp, dichtbij de oude luchthaven München – Riem, staat een herdenkingsmuur. Eenvoudig. Indrukwekkend. In het midden van de muur hangt een klok. De tijd op deze klok is ook stilgezet op 15:04 uur. Het moment dat het noodlot toesloeg. Het tijdstip dat de voetbalgeschiedenis voor altijd verandert.

Bron: Manchester United Museum

Er liggen bloemen. Sjaals. Foto’s. Achtergelaten door supporters en voetballiefhebbers uit de hele wereld. Als herinnering, om stil te staan bij dit ijzingwekkende stukje voetbalgeschiedenis. De stilte is bijna tastbaar. Geen motoren van vliegtuigen, geen stadiongeluiden, alleen het geluid van een verleden dat nooit vergeten mag worden.

Wie hier staat en dit tot zich in laat werken, begrijpt dat voetbal niet alleen draait om doelpunten en prijzen. Voetbal draait om de herinnering. Om de passie. Om emotie. Om verhalen die groter zijn dan alleen het spel. Dit is een plek die je, net als The Munich Tunnel, kippenvel bezorgt. Op deze historische plek ligt een klein stukje van de ziel van Manchester United. Voor altijd.

Warme band

En dan zien we dat uit tragedies ook vaak wat moois komt. Zo ook de warme band tussen Manchester United en FC Bayern München. Geen officiële vriendschap. Maar iets dat nog veel dieper gaat. Begrip voor elkaar. Warmte. Steun. Ontstaan in München op die ene ijzingwekkende donderdag in 1958. Koud en kil toen. Warm tot vandaag. Ondanks dat Bayern geen enkele schuld had, namen de Duitsers, ongevraagd, direct een cruciale positie in. Uit menselijkheid.

Bayern München staat vanaf dat moment aan de basis van het in leven houden van de herinnering. Door het leggen van kransen, het onderhouden van het monument en de permanente aanwezigheid van beleidsbepalers van de club bij iedere herdenking. Jaar na jaar.

En wanneer beide clubs tegenover elkaar op het veld staan, is de sfeer net even anders dan tegen pakweg AC Milaan, Barcelona of Paris Saint Germain. Minder vijandig. Meer respect naar elkaar. En ook vandaag de dag nog dragen beide teams een eervolle rol in de herinnering aan The Busby Babes.

Hoe dan verder

De ramp in München is méér dan een zwart hoofdstuk in de clubgeschiedenis. Vanaf dat moment is er een Manchester United vóór 6 februari 1958 en een Manchester United na die datum. Voor een Mancunian is daarmee het voetbal, de club en de passie vanaf dat moment nooit meer hetzelfde. Het verlies van “The Flowers of Manchester” sloeg een krater in het hart van de club. Maar werd ook een bron van kracht.

Neem de trainer, Matt Busby, bijvoorbeeld. Hij overleefde ternauwernood. Maar het is deze manager die, samen met Bobby Charlton en een nieuwe aanwas van jonge talenten, bouwt aan een team dat in 1968 de Europacup I wint. Tien jaar na de vliegramp van München. Het ultieme eerbetoon aan een verloren generatie.

En dat laat dan ook zien dat voetbal uiteindelijk sterker is dan alles. Dat voetbal iedere tragedie overwint. Dat je met het voetbal altijd weer sterker uit de strijd komt. En daarmee zijn The Busby Babes een inspirerend voorbeeld voor ons allemaal. In Manchester leven “The Flowers of Manchester” voor altijd voort in de herinnering, al is het maar in de permanente tentoonstelling in het stadionmuseum. Een absolute aanrader.