’s Avonds branden in de heuvels boven Medellín de lichtmasten van voetbalveldjes die een drugsbaron betaalde. Voor de kinderen die erop spelen is Pablo Escobar geen massamoordenaar, maar de man die hun een plek gaf om te dromen. In dat ene beeld zit het hele verhaal van het Colombiaanse voetbal in de jaren tachtig en negentig. Een tijd waarin het land het continent veroverde, en de rekening betaalde in mensenlevens. Ze noemen het Narcoball.

Verlichte velden in de comuna

Escobar was voetbalgek lang voordat hij de machtigste crimineel ter wereld werd. In de arme wijken van Medellín liet hij velden aanleggen en verlichten, en organiseerde hij toernooien. Het leverde hem het imago op van een Robin Hood, een beeld dat hij zorgvuldig voedde. Achter de schermen werd vooral Atlético Nacional algemeen gezien als de club waar zijn invloed het diepst reikte. Ook rond andere clubs in Medellín hing de schaduw van het kartelvoetbal. Officieel stond zijn naam nergens. In het Colombiaanse voetbal wist iedereen hoe de verhoudingen lagen.

Niet één kartel, maar allemaal

Narcoball was groter dan Escobar alleen. Een voetbalclub was een ideale wasmachine: je stopte er vuil cocaïnegeld in en er kwam prestige en schoon geld uit. In Cali runden de gebroeders Rodríguez Orejuela, de bazen van het Cali-kartel, América de Cali. In Bogotá hing Millonarios tegen de man van Gonzalo Rodríguez Gacha aan. Het halve betaald voetbal van een land draaide op de onderwereld. En sportief gezien werkte het. Waar Colombiaanse talenten vroeger meteen naar het buitenland vertrokken, bleven ze nu thuis. Het geld was er toch.

1989, de nacht van Higuita

Het leverde een historische avond op. In 1989 werd Atlético Nacional als eerste Colombiaanse club ooit winnaar van de Copa Libertadores, het kampioenschap van Zuid-Amerika. De finale tegen Olimpia ging na twee duels gelijk op en werd beslist vanaf elf meter. Doelman René Higuita, de gekste keeper die het continent ooit zag, werd een van de gezichten van die finale. Nacional won de strafschoppenserie met 5-4. Coach Francisco Maturana bouwde een ploeg die niemand meer kon negeren. Maar datzelfde jaar liet het andere gezicht van Narcoball zich zien. Scheidsrechter Álvaro Ortega werd in Medellín voor zijn hotel doodgeschoten, kort nadat hij beslissingen had genomen die de gokkers van de kartels handenvol geld kostten. De schok was zo groot dat de hele competitie werd stilgelegd. De nasleep was internationaal voelbaar: rond Colombia’s deelname aan het WK van 1990 en de wereldbekerwedstrijd tegen AC Milan ontstond onrust en discussie. De titel en de terreur kwamen uit dezelfde portemonnee.

De gouden generatie

Het succes van de clubs sijpelde door naar het nationale elftal. Colombia had begin jaren negentig een ploeg die het land nooit eerder had gehad. Carlos Valderrama met zijn blonde manen als spelverdeler, de kracht van Freddy Rincón, de lef van Higuita, de klasse van Andrés Escobar achterin. Ze gingen ongeslagen door de kwalificatie voor het WK van 1994 en vernederden Argentinië in eigen huis met 5-0, een uitslag die ze in Buenos Aires nog altijd niet zijn vergeten. Menigeen tipte Colombia voor de wereldtitel.

Een eigen doelpunt, zes kogels

Het werd een drama. Op het WK in de Verenigde Staten ging het meteen mis. In de wedstrijd tegen het gastland werkte Andrés Escobar een voorzet ongelukkig in eigen doel. Colombia verloor met 2-1 en lag er in de groepsfase al uit. Tien dagen later werd Escobar in Medellín op een parkeerplaats doodgeschoten. Zes kogels. Volgens getuigen riep de schutter bij elk schot “Gol”. Officieel was het wraak voor het eigen doelpunt. Wat de echte aanleiding was, gokverliezen van machtige mannen, wordt tot op vandaag betwist. Pablo Escobar zelf was er toen niet meer. Hij was eind 1993 door een arrestatieteam op een dak in Medellín doodgeschoten.

Wat er overbleef

Het is verleidelijk om Narcoball weg te zetten als een gouden tijd met een rafelrand. Zo simpel is het niet. Zonder het geld van de kartels was Colombia waarschijnlijk niet zó snel zó hoog gekomen. Maar datzelfde geld bracht omgekochte scheidsrechters, een vermoorde scheidsrechter en uiteindelijk een doodgeschoten international. De competitie deed er jaren over om bij te komen. Dit is geen sprookje over een drugsbaron met een hart voor de bal. Het is een les over wat er gebeurt als de macht het spel overneemt. Voetbal staat nooit los van de wereld eromheen. In Colombia werd die waarheid met bloed geschreven.

Lees ookTorneo del Barrio: het wildste straatvoetbal ter wereld

Tifo Football maakte er deze video over:

Wie dieper in het onderwerp wil duiken: David Arrowsmith schreef er het boek Narcoball over.